Opisy zajęć

Opisy wybranych zajęć:

+ dr Joanna Bednarek – Kobieca fantastyka i wyobraźnia utopijna

Zajęcia będą poświęcone anglojęzycznej literaturze fantastycznej tworzonej przez kobiety od lat 60. XX wieku do współczesności. Ten nurt literacki rozwijał się równolegle z feministyczną praktyką i teorią drugiej połowy XX wieku i podobnie jak one diagnozował współczesne społeczeństwo, a także próbował wytwarzać wizje nowych, być może lepszych światów. Prace autorek mających dziś status klasyczek, jak Ursula K. Le Guin, Octavia Butler, Alice Sheldon/James Tiptree Jr., Joanna Russ, Marge Piercy i C.J. Cherryh, a także pisarek współczesnych, jak N.K. Jemisin, Nnedi Okorafor, Nalo Hopkinson i Brooke Bolander, dowodzą, że fantastyka nie ma sobie równych, jeśli chodzi o ćwiczenie mocy spekulacyjnej, pozwalajacej wymyślać światy inne od tego,  wktórym żyjemy – a to stanowi podstawę emancypacji.

+ dr Magdalena Grabowska – Polityka płci: historia pojęcia i współczesne strategie ruchów emancypacyjnych

Celem zajęć jest prześledzenie transformacji kategorii płci społeczno-kulturowej („gender”) w naukach społecznych, polityce międzynarodowej i praktyce życia społecznego, w tym w działaniach organizacji pozarządowych na rzecz równości. Przyjrzymy się rozmaitym paradygmatom myślenia o płci społeczno-kulturowej: esencjalizmowi, konstruktywizmowi i  gender mainstreamingowi.  Podczas 7 spotkań zastanowimy się nad związkami pomiędzy teoriami „gender” a praktyką działania na rzecz równości, porozmawiamy o tym jak teorie kształtują prawo i praktyki społecznej, oraz jak codzienna „polityka płci” kształtuje nasze życie. Zajęcia w ramach przedmiotu obejmować będą następujący zkares (tematy poszczególnych zajęć):

  • tranformacja kategorii „gender” a teorii i naukach społecznych
  • postkolonializm
  • postsocjalizm
  • socjalizm/komunizm
  • specyfika polskiej myśli i praktyki feministycznej
  • między pokoleniami: współczesne deabty na temat emancypacji w Polsce
  • przestrzenie wykluczenia w polskim ruchu emancypacyjnym
  • teoria i praktyka „queer”, transpłciowość w polskiej nauce i działaniach społecznych
+ mgr Weronika Grzebalska – Militaryzm, wojna i płeć

Celem zajęć jest zapoznanie studentek i studentów z interdyscyplinarnym polem feministycznych badań nad militaryzmem i wojną, rozwijającym się na łonie rozmaitych nauk społecznych, politycznych i humanistycznych od połowy lat ’80 w odpowiedzi na nieobecność kategorii płci w naukowych analizach głównego nurtu. Opierając się na kluczowych pozycjach literatury światowej i polskiej, zajęcia dokonają przeglądu najważniejszych ustaleń genderowych badań nad militaryzmem i konfliktami zbrojnymi. Zastanowimy się nad tym, jak uwzględnienie płci jako pytania w analizie pozwala nam pełniej zrozumieć złożoność procesów społecznych stojących za procesami militaryzacji i mobilizacji wojennej, a także kształtujących powojenną odbudowę i politykę pamięci. W czasie zajęć poruszone zostaną następujące zagadnienia: Jak badać militaryzm z „feministyczną ciekawością”? Definicje i metody; Role kobiet i mężczyzn w projektach militarnych: między dyskursami kulturowymi a praktyką społeczną; Militaryzacja męskości i kobiecości; Upłciowienie pamięci i historiografii wojen; Filozofia feministyczna wobec militaryzmu; Ruchy paramilitarne we współczesnej Europie Środkowej.

+ dr Dobrochna Kałwa – Feministyczna historia mówiona. Wprowadzenie

Tematem zajęć jest historia mówiona jako metoda badań feministycznych i narzędzie polityczne. Ich celem jest przygotowanie do prowadzenia wywiadów i ich wykorzystania w pracy badawczej i działalności feministycznej.

+ dr Emilia Kolinko – Archiwa kobiece

Zajęcia zostaną poświęcone historii archiwów, ze szczególnym uwzględnieniem archiwów i spuścizn kobiecych – pisarek, naukowczyń i autorek literatury dokumentu osobistego. Szczegółowe zagadnienia będą dotyczyły roli archiwistyki w kontekście feministycznego aktywizmu od lat 90. w Ameryce Północnej i Europie, archiwów queerowych i ich relacji wobec kanonów literackich/autobiograficznych, a także wpływu archiwów na kształtowanie historycznych imaginariów. Wykłady będą również okazją do prezentacji założeń projektu „Archiwum kobiet: piszące” oraz do pierwszego syntetycznego omówienia szeregu przykładów polskich archiwów i spuścizn kobiecych (m.in. Kazimiery Iłłakowiczówny, Marii Dłuskiej, Agnieszki Osieckiej, Emilii i Edwarda Abramowskich) wraz z ich problematyzacją – w jaki sposób spuścizny te są gromadzone, jaki wpływ na kształtowanie wizerunku publicznego za sprawą archiwum mają ich autorki, jakie możliwości dla tradycyjnych archiwów daje archiwistyka cyfrowa.

+ dr Małgorzata Anna Maciejewska – Filozofia feministyczna

Zagadnienia z filozofii feministycznej będziemy omawiać pytając o źródła męskiej dominacji oraz możliwości jej przezwyciężenia. Zajęcia pogrupowane są w bloki tematyczne przedstawiające wybrane koncepcje dotyczące przyczyn podporządkowania kobiet oraz różnych sposobów walki o równość: 1) Wychowanie 2) Uznanie, miłość i odwracalność dominacji 3) Liberalizm i równość praw 4) Socjalizm i praca kobiet 5) Macierzyństwo 6) Uroda, czyli władza spojrzenia 7) Siostrzeństwo ponad różnicami: rasa, klasa, orientacja seksualna

+ dr Małgorzata Anna Maciejewska – Teoria gender – główne pojęcia i koncepcje

Zajęcia odbywają się w 1. i 2. semestrze. Zajęcia mają na celu przedstawienie głównych pojęć i koncepcji teorii gender oraz ukazanie ich wpływu na nauki o człowieku. Teoria gender spowodowała przedefiniowanie podstawowych kategorii tych nauk takich jak podmiotowość, autonomia, cielesność. Zmieniła też postrzeganie relacji kultury i natury, wpłynęła na etykę i epistemologię. Teoria gender czerpie z badań dotyczących mechanizmów społecznych kategoryzacji prowadzonych przez psychologię społeczną oraz z koncepcji wiedzy/władzy Michela Foucaulta, ale jednocześnie uzupełnia i modyfikuje te podejścia. Krytyka esencjalizmu i próba budowania otwartych kategorii uwzględniających przecinanie się rozmaitych płaszczyzn dominacji stawia fundamentalne pytania o możliwość przekroczenia pojęć organizujących nasz świat społeczny: czy nasze kategorie muszą być binarne i wykluczające się? Czy tylko porządkują one nasze doświadczenie, czy może je wytwarzają? Czy jednak porzucenie jasnych kategorii tożsamościowych nie utrudnia politycznej walki? Jak rozumieją ją kobiety nie identyfikujące się z tradycjami białego, zachodniego feminizmu?

+ dr Paulina Pilch – Prawo, płeć i dyskryminacja

Cele zajęć: omówienie wybranych zagadnień dotyczących praw człowieka, pojęcia równości płci, gender mainstreaming, dyskryminacji i mechanizmów prawnych mających przed nią chronić.

+ dr Ewa Rumińska-Zimny – Ekonomia

Celem zajęć jest krytyczna analiza głównego nurtu ekonomii z perspektywy płci  i przedstawienie głównych założeń Feministycznej Ekonomii (Feminist Economics). Przyjrzymy się prawom i mechanizmom wyjaśniającym działanie gospodarki i pokażemy dlaczego należy i jak można włączyć do nich perspektywę płci. Ekonomia jest wciąż uznawana za naukę neutralną wobec płci (podobnie jak fizyka). Uważa się więc, że jej prawa, mechanizmy jak też polityka gospodarcza mają takim sam wpływ na kobiety jak i na mężczyzn. Tak nie jest. Wynika to z pozostawienia sfery pracy domowej (reprodukcja, opieka) poza sferą ekonomii (rynek, finanse).  W oparciu o podstawowe pozycje literatury światowej jak też polskiej, poznamy argumenty wyjaśniające gender bias w ekonomii oraz kierunki zmian i narzędzia  jakie proponuje feministyczna ekonomia. Ta ostatnia jest już uznanym działem heterodoksyjnego nurtu ekonomii szukającego odpowiedzi na teoretyczne i praktyczne problemy ekonomii wobec aktualnych wyzwań zrównoważenia modeli rozwoju np. „zielona ekonomia”). Cel zajęć  jest zarówno poznawczy jak też analityczny. W oparciu o narzędzia feministycznej ekonomii dokonamy analizy procesu polskiej transformacji, strategii rozwoju a także międzynarodowych mechanizmów na rzecz równości w ONZ i Unii Europejskiej. Porozmawiamy o perspektywach po-kryzysowej Europy i gospodarki globalnej.

+ mgr Agnieszka Siekiera – Polityka równościowa w Polsce

Zajęcia mają na celu przeanalizowanie roli państwa w zagwarantowaniu równości szans kobiet i mężczyzn w różnych obszarach życia społecznego. Przedmiotem analizy będą tu stosowane strategie, powoływane do realizacji zasady równości płci instytucje, wykorzystane narzędzia,  w odniesieniu do osiąganych rezultatów i rzeczywistego wpływu tych działań na sytuację kobiet i mężczyzn. Szczególną uwagę poświęcimy podejściu gender mainstreaming, jako jednej ze strategii w realizacji polityki równości płci, proponującej konkretne działania i narzędzia. Odnosząc się do badań empirycznych i tekstów publicystycznych spróbujemy ocenić zakres realizowanej polityki równości płci, czyli na ile państwo wykorzystuje istniejące możliwości oraz jaka może być rola organizacji pozarządowych i ruchów oddolnych w tym zakresie.  

+ dr hab. Katarzyna Sierakowska, prof. IH PAN – Historia ruchów kobiecych i feminizmu na ziemiach polskich, w Europie i świecie

Zajęcia mają na celu zapoznanie studentów z przyczynami, skutkami i etapami rozwoju ruchu kobiecego a zwłaszcza feministycznego na ziemiach polskich i pokazania go na tle innych ruchów europejskich oraz zmian zachodzących na świecie. Obejmują okres od połowy XIX wieku do roku 1945. Studenci poznają najważniejsze postaci związane z ruchem emancypacyjnym, postulaty tego ruchu. Studenci uczą się również analizowania różnorodnych tekstów historycznych: materiałów prasowych, tabel statystycznych, fotografii, ankiet itd.

+ dr Katarzyna Stańczak-Wiślicz – „Kwestia kobieca” w Polsce 1945-1989

Tematem zajęć będzie polityka wobec kobiet realizowana w Polsce w latach 1945-1989. Przyjrzymy się komunistycznemu projektowi emancypacjnemu oraz różnym etapom jego urzeczywistniania. Będziemy się zastanawiać nad takimi zagadnieniami jak: awans edukacyjny kobiet, aktywizacja zawodowa, „podwójne obciążenie”, udział kobiet w aktywności politycznej (w tym w działaniach opozycyjnych), konsumpcja i kultura ciała w okresie socjalizmu.W trakcie zajęć analizować będziemy różnorodne źródła: opracowania eksperckie powstałe w latach 1945-1989, ówczesną publicystykę prasową, beletrystykę (we fragmentach), pamiętniki oraz materiały wizualne.

+ mgr Kazimiera Szczuka – Literatura i gender

—————————————————————-

+ dr Katarzyna Szopa – Różnica płciowa w feministycznej filozofii francuskiej XX wieku

Celem zajęć będzie przyjrzenie się rozmaitym koncepcjom różnicy płciowej w feministycznej filozofii francuskiej XX wieku, która nie tylko przekształciła pole relacji społecznych, wprowadzając w sferę widzialności głos kobiet, pisarek, filozofek i aktywistek, ale też na wiele możliwych sposobów obnażyła iluzję neutralności kultury fallocentrycznej opartej na logice Tego Samego. Odwołując się do rozmaitych obszarów wiedzy, takich jak zachodnia tradycja filozoficzna, antropologia, ekonomia, socjologia, psychoanaliza czy literatura, francuskie badaczki i aktywistki dokonały licznych interwencji w obszarze produkcji wiedzy, polityki i kultury. Na gruncie literaturoznawczym, antropologicznym i filozoficznym odzyskały one nade wszystko związki między tekstem a jego rozmaitymi zewnętrzami, uhistoryczniły perspektywę badań naukowych i wskazywały na determinujące ją mechanizmy reprodukujące hierarchie płciowe i klasowe. Na gruncie badań ekonomicznych podważyły istniejący podział na produkcję i reprodukcję, uwypuklając mechanizmy dewaluacji pracy kobiet i wymazywania ich roli z udziału w wytwarzaniu wartości w opartych na płciowym podziale pracy społeczeństwach kapitalistycznych.

Hasłem wywoławczym, które będzie przyświecało nam w pracy nad tekstami francuskich badaczek, będzie zapożyczony od Hélène Cixous neologizm „sexts”. Wskazuje on zarówno na „tekst płci”, czyli to, w jaki sposób płciowość manifestuje się w rozmaitych tekstach kultury, jak siebie wyraża i w jakich momentach się ujawnia, a także na „płeć tekstu”, która pyta o jego cielesne i płciowe usytuowanie, o warunki jego powstawania, a także o pozycję, jaką zajmuje podmiot mówiący.

Zakres proponowanych zagadnień obejmował będzie: feministyczną psychoanalizę, feministyczną antropologię, feminizm marksistowski, ekofeminizm, filozofię różnicy płciowej, a także klasyczne już koncepcje pisania i czytania, takie jak écriture féminine czy parler femme. Bez tych ostatnich nie sposób zrozumieć specyfiki francuskiego Mouvement de libération des femmes, którego główne działaczki były w przeważającej mierze związane ze środowiskiem literackim.

+ dr hab.  Monika Talarczyk, prof. PWSTFviF – Feministyczna krytyka filmowa

konwersatorium wprowadzające do zagadnień i narzędzi, jakimi posługują się filmoznawczynie i krytyczki w feministycznej krytyce filmowej: test Bechdel, kino kobiet, władza spojrzenia, przyjemność wzorokowa, kobiece spojrzenie. Analiza feministycznych tekstów i wideoesejów poświęconych współczesnym polskim filmom. Dyskusja nad wiodącymi wątkami współczesnej debaty o równouprawieniu kobiet w branży filmowej (#metoo, inclusion riders).

+ dr Alicja Urbanik-Kopeć – Gorsze siostry. Emancypantki i klasa robotnicza

Zajęcia będą poświęcone ruchowi emancypacyjnemu na ziemiach polskich w końcu XIX wieku i relacjom tego ruchu z kobietami z klasy robotniczej. Poznamy warunki życia i pracy robotnic fabrycznych, służących, szwaczek itd., oraz zbadamy postrzeganie tych kobiet w relacji do ideału mieszczańskiej kobiecości oraz ideału emancypantki intelektualistki. Zbadamy również, jakie postulaty związane z pracą kobiet wysuwały środowiska emancypacyjne (urlopy macierzyńskie, przyzakładowe żłobki i przedszkola, płatna praca w domu) i jak, w zależności od klasy społecznej, patrzono na kobiety podejmujące pracę zawodową. Pracować będziemy na źródłach – poradnikach, artykułach prasowych, broszurach, listach, powieściach z epoki.

+ mgr Agnieszka Wróbel – Wprowadzenie do badań nad męskością. Warsztat interpretacyjny

Warsztat interpretacyjny dotyczyć będzie kulturowych aspektów związanych z konstrukcją męskości. Uwzględniona zostanie zarówno perspektywa historyczna, jak i konteksty współczesne. Punktem centralnym warsztatów będzie analiza wybranego tekstu kultury. Wcześniej słuchaczki i słuchacze zapoznają się z najbardziej podstawowymi pojęciami wypracowanymi w obrębie studiów nad męskością, które będą pomocne podczas analizy tekstu.