Opisy zajęć

Opisy wybranych zajęć:

+ dr hab. Maria Gołębiewska, prof. IFiS PAN – Performatyka słowa i obrazu w kontekście studiów genderowych

Podstawowy cel zajęć to zaznajomienie studentów z problematyką teorii aktów mowy Johna L. Austina i z pracami jej zwolenników oraz komentatorów, którym zawdzięczamy rozwój performatyki jako dziedziny badań humanistycznych. Problematyka performatyki łączy w sobie badania różnych dziedzin nauk humanistycznych i społecznych, a zarazem proponuje spójną, interdyscyplinarną metodę opisu, analiz i interpretacji przekazów kultury, opartą na założeniach semiotycznych i semantycznych. Performatyka jako teoria komunikacji ujmuje wiele praktyk jednostkowych i społecznych (języka mówionego i innych systemów semiotycznych, w tym kodów wizualnych), a w szczególności działania teatralne oraz parateatralne. Celem szczegółowym jest zaznajomienie studentów z odniesieniami omawianych koncepcji do praktyk, w których można dostrzec elementy perswazji (oddziaływania na odbiorców, np. w mediach), teatralizacji (np. podział w praktykach codziennych na scenę i proscenium), a w szczególności z odniesieniami do praktyk mających związki z problematyką genderową. Badania dotyczące performatyki zawdzięczają bowiem wiele autorkom i autorom łączącym zainteresowania problematyką artystyczną ze studiami genderowymi.

+ dr Magdalena Grabowska – Polityka płci: historia pojęcia i współczesne strategie ruchów emancypacyjnych

Celem zajęć jest prześledzenie transformacji kategorii płci społeczno-kulturowej („gender”) w naukach społecznych, polityce międzynarodowej i praktyce życia społecznego, w tym w działaniach organizacji pozarządowych na rzecz równości. Przyjrzymy się rozmaitym paradygmatom myślenia o płci społeczno-kulturowej: esencjalizmowi, konstruktywizmowi i gender mainstreamingowi. Podczas 7 spotkań zastanowimy się nad związkami pomiędzy teoriami „gender” a praktyką działania na rzecz równości, porozmawiamy o tym jak teorie kształtują prawo i praktyki społecznej, oraz jak codzienna „polityka płci” kształtuje nasze życie. Zajęcia w ramach przedmiotu obejmować będą następujący zakres:
• tranformacja kategorii „gender” w teorii i naukach społecznych
• postkolonializm
• postsocjalizm
• socjalizm/komunizm
• specyfika polskiej myśli i praktyki feministycznej
• między pokoleniami: współczesne deabty na temat emancypacji w Polsce
• przestrzenie wykluczenia w polskim ruchu emancypacyjnym
• teoria i praktyka „queer”, transpłciowość w polskiej nauce i działaniach społecznych

+ mgr Weronika Grzebalska – Militaryzm, przemoc polityczna i płeć. Kluczowe debaty

Celem kursu jest zapoznanie studentek i studentów z interdyscyplinarnym polem badań nad militaryzmem i militaryzacją z perspektywy stosunków płci, które rozwija się dynamicznie od połowy lat ’80. Zajęcia przybliżą główne ujęcia militaryzmu i militaryzacji w naukach społecznych i politycznych, by następnie przyjrzeć się wybranym kluczowym debatom podejmowanym przez studia genderowe. Zapoznamy się m.in. z literaturą na temat ról kobiet i mężczyzn w różnorodnych konfliktach militarnych, upłciowienia pamięci wojen i ruchów oporu, związków militaryzmu z emancypacją kobiet oraz stanowisk feministycznych teorii etycznych wobec przemocy politycznej.

+ dr Dobrochna Kałwa – Feministyczna historia mówiona. Wprowadzenie

Tematem zajęć jest historia mówiona jako metoda badań feministycznych i narzędzie polityczne. Ich celem jest przygotowanie do prowadzenia wywiadów i ich wykorzystania w pracy badawczej i działalności feministycznej.

+ dr Julia Lewandowska – Kobiety w chrześcijaństwie: zmiana i trwanie

„If God is male, then the male is God”, napisała w 1973 r. Mary Daly, matka radykalnej teologii feministycznej, kwestionując pozorną uniwersalność męskocentrycznych wyobrażeń Boga w tradycji juedo-chrześcijańskiej. Jednak próby nazwania swojego miejsca i odzyskania/uzyskania sprawczości w porządku religijnym przez kobiety nie są konsekwencją XX wiecznych ruchów emancypacyjnych, ale naznaczają historię Kościoła od jego początków. Junia, Pryska, Febe, Tekla, Melania, Paula; średniowieczne męczennice i profetki; Doktorki Kościoła jak Hildegarda z Bingen, Katarzyna ze Sieny czy Teresa z Ávila; teolożki, diakonisy i reformatorki budowały wspólnotę Kościoła, dyskutowały z autorytetami, negocjowały granice wyznaczone ich płci wpływając na kształt duchowości i współtworząc magisterium Kościołów chrześcijańskich.
Celem konwersatorium jest refleksja nad wizerunkiem kobiet, ich rolą i miejscem w tradycji chrześcijańskiej. Aby zrozumieć znaczenie tradycji duchowości kobiet dla teologii współczesnej osadzimy ją w historycznym i kulturowym kontekście świata wczesnochrześcijańskiego a rozważania te odnosić będziemy równolegle do współczesnych debat w łonie feminizmu chrześcijańskiego, teologii feministycznych i prób tworzenia Kościoła Kobiet w ramach jego ortodoksji. Podczas zajęć skupimy się na takich zagadnieniach, jak prawo chrystusowe i prawo mojżeszowe; sprawczość i wielość ról kobiet biblijnych (matriarchinie, apostołki, prorokinie); doświadczenie mistyczne; pojęcie ortodoksji i herezji; teologiczna semantyka płci; mariologia, sakramentologia i ich możliwe odczytania z perspektywy duchowości i religijności kobiet.

+ dr Małgorzata Anna Maciejewska – Filozofia feministyczna

Zagadnienia z filozofii feministycznej będziemy omawiać pytając o źródła męskiej dominacji oraz możliwości jej przezwyciężenia. Zajęcia pogrupowane są w bloki tematyczne przedstawiające wybrane koncepcje dotyczące przyczyn podporządkowania kobiet oraz różnych sposobów walki o równość: 1) Wychowanie 2) Uznanie, miłość i odwracalność dominacji 3) Liberalizm i równość praw 4) Socjalizm i praca kobiet 5) Macierzyństwo 6) Uroda, czyli władza spojrzenia 7) Siostrzeństwo ponad różnicami: rasa, klasa, orientacja seksualna

+ dr Małgorzata Anna Maciejewska – Teoria gender – główne pojęcia i koncepcje

Zajęcia odbywają się w 1. i 2. semestrze.

Zajęcia mają na celu przedstawienie głównych pojęć i koncepcji teorii gender oraz ukazanie ich wpływu na nauki o człowieku. Teoria gender spowodowała przedefiniowanie podstawowych kategorii tych nauk takich jak podmiotowość, autonomia, cielesność. Zmieniła też postrzeganie relacji kultury i natury, wpłynęła na etykę i epistemologię. Teoria gender czerpie z badań dotyczących mechanizmów społecznych kategoryzacji prowadzonych przez psychologię społeczną oraz z koncepcji wiedzy/władzy Michela Foucaulta, ale jednocześnie uzupełnia i modyfikuje te podejścia. Krytyka esencjalizmu i próba budowania otwartych kategorii uwzględniających przecinanie się rozmaitych płaszczyzn dominacji stawia fundamentalne pytania o możliwość przekroczenia pojęć organizujących nasz świat społeczny: czy nasze kategorie muszą być binarne i wykluczające się? Czy tylko porządkują one nasze doświadczenie, czy może je wytwarzają? Czy jednak porzucenie jasnych kategorii tożsamościowych nie utrudnia politycznej walki? Jak rozumieją ją kobiety nie identyfikujące się z tradycjami białego, zachodniego feminizmu?

+ dr hab. Lena Magnone –  Psychoanaliza

1.-2. Wykład: Historia psychoanalizy. Feminizm wobec psychoanalizy
3. Trzy rozprawy z teorii seksualnej
4.-5. Słynne „przypadki” Freuda: Dora i Człowiek-Wilk
6.–7. Wczesne psychoanalityczne teorie kobiecości vs koncepcje Luce Irigaray i Judith Butler

+ dr Paulina Pilch – Prawo, płeć i dyskryminacja

Cele zajęć: omówienie wybranych zagadnień dotyczących praw człowieka, pojęcia równości płci, gender mainstreaming, dyskryminacji i mechanizmów prawnych mających przed nią chronić.

+ dr Ewa Rumińska-Zimny – Ekonomia

Celem zajęć jest krytyczna analiza głównego nurtu ekonomii z perspektywy płci  i przedstawienie głównych założeń Feministycznej Ekonomii (Feminist Economics). Przyjrzymy się prawom i mechanizmom wyjaśniającym działanie gospodarki i pokażemy dlaczego należy i jak można włączyć do nich perspektywę płci. Ekonomia jest wciąż uznawana za naukę neutralną wobec płci (podobnie jak fizyka). Uważa się więc, że jej prawa, mechanizmy jak też polityka gospodarcza mają takim sam wpływ na kobiety jak i na mężczyzn. Tak nie jest. Wynika to z pozostawienia sfery pracy domowej (reprodukcja, opieka) poza sferą ekonomii (rynek, finanse).  W oparciu o podstawowe pozycje literatury światowej jak też polskiej, poznamy argumenty wyjaśniające gender bias w ekonomii oraz kierunki zmian i narzędzia  jakie proponuje feministyczna ekonomia. Ta ostatnia jest już uznanym działem heterodoksyjnego nurtu ekonomii szukającego odpowiedzi na teoretyczne i praktyczne problemy ekonomii wobec aktualnych wyzwań zrównoważenia modeli rozwoju np. „zielona ekonomia”). Cel zajęć  jest zarówno poznawczy jak też analityczny. W oparciu o narzędzia feministycznej ekonomii dokonamy analizy procesu polskiej transformacji, strategii rozwoju a także międzynarodowych mechanizmów na rzecz równości w ONZ i Unii Europejskiej. Porozmawiamy o perspektywach po-kryzysowej Europy i gospodarki globalnej.

+ mgr Ewa Serafin-Prusator – Archiwa kobiet: teoria i praktyka

Cykl wykładów połączonych z elementami warsztatu „Archiwa kobiet: teoria i praktyka” stanowi teoretyczne wprowadzenie w dziedzinę kobiecego Life Writing oraz współczesnych inicjatyw i praktyk archiwistycznych możliwych dzięki powstaniu Internetu.

+ mgr Agnieszka Siekiera – Polityka równościowa w Polsce

Zajęcia mają na celu przeanalizowanie roli państwa w zagwarantowaniu równości szans kobiet i mężczyzn w różnych obszarach życia społecznego. Przedmiotem analizy będą tu stosowane strategie, powoływane do realizacji zasady równości płci instytucje, wykorzystane narzędzia,  w odniesieniu do osiąganych rezultatów i rzeczywistego wpływu tych działań na sytuację kobiet i mężczyzn. Szczególną uwagę poświęcimy podejściu gender mainstreaming, jako jednej ze strategii w realizacji polityki równości płci, proponującej konkretne działania i narzędzia. Odnosząc się do badań empirycznych i tekstów publicystycznych spróbujemy ocenić zakres realizowanej polityki równości płci, czyli na ile państwo wykorzystuje istniejące możliwości oraz jaka może być rola organizacji pozarządowych i ruchów oddolnych w tym zakresie.  

+ dr hab. Katarzyna Sierakowska, prof. IH PAN – Historia ruchów kobiecych i feminizmu na ziemiach polskich, w Europie i świecie

Zajęcia mają na celu zapoznanie studentów z przyczynami, skutkami i etapami rozwoju ruchu kobiecego a zwłaszcza feministycznego na ziemiach polskich i pokazania go na tle innych ruchów europejskich oraz zmian zachodzących na świecie. Obejmują okres od połowy XIX wieku do roku 1945. Studenci poznają najważniejsze postaci związane z ruchem emancypacyjnym, postulaty tego ruchu. Studenci uczą się również analizowania różnorodnych tekstów historycznych: materiałów prasowych, tabel statystycznych, fotografii, ankiet itd.

+ dr Katarzyna Stańczak-Wiślicz – Powieści dla dziewcząt

Przedmiotem analizy podczas proponowanych zajęć będą wybrane przykłady powieści dla dziewcząt powstałe w Polsce między 1945 a 1989 rokiem. Zwracając uwagę na reguły gatunkowe powieści dla dziewcząt w analizowanych tekstach będziemy szukać zapisów rzeczywistości historycznej. Proponuję szerokie rozumienie rzeczywistości historycznej, odległe od zestawu dat i faktów. Skoncentrujemy się zatem na analizie dyskursów na temat młodzieży i problemów dorastania, będziemy poszukiwać zapisów awansu i emancypacji dziewcząt, szans i ograniczeń. Będziemy zwracać uwagę na polityczne i społeczne uwarunkowania ewolucji gatunku powieści dla dziewcząt w PRL. Tłem dla naszych rozważań będzie ówczesny dyskurs ekspercki na temat dziewcząt. Dodatkowo będziemy sięgać po materiały prasowe, w tym listy do redakcji czasopism młodzieżowych.

+ mgr Kazimiera Szczuka – Literatura i gender

—————————————————————-

+ dr hab.  Monika Talarczyk, prof. PWSTFviF – Feministyczna krytyka filmowa

Konwersatorium z feministycznej krytyki filmowej ma na celu zapoznanie uczestniczek/ków z wyborem anglo- i polskojęzycznych tekstów nastawionych na krytykę androcentrycznej kultury filmowej i przygotowanie do samodzielnej pracy z tekstem podporządkowanym celom krytyki feministycznej, poświęconym zarówno filmowi, jak i działaniu instytucji kinematograficznej. Uczestniczki/cy przyswoją kanoniczne teksty autorstwa Laury Mulvey oraz wybrane eseje Marii Kornatowskiej, zyskają orientację w nurcie kobiecej krytyki filmowej w Polsce od modernistek po współczesne głosy feministek, zarówno krytyczek filmowych, jak i literaturoznawczyń, socjolożek i teatrolożek wypowiadających się na temat kina. Zyskają świadomość celów i umiejętność posługiwania się narzędziami feministycznej analizy, chwytami retorycznymi i tropami stylistycznymi służącymi argumentacji na rzecz balansu płci w kulturze filmowej. W dyskusji o współczesnym kinie sprecyzują swoje stanowisko w spornych kwestiach publicznej debaty o miejscu kobiet w polskiej i globalnej kinematografii.

+ dr hab. Tomasz Wiślicz, prof. IH PAN – Płeć i seksualność przed nowoczesnością

Zajęcia poświęcone są podstawowym koncepcjom dotyczącym płci i seksualności w czasach przednowoczesnych (średniowiecze i wczesna nowożytność). Poszczególne koncepcje zostaną skonfrontowane z przykładami historycznymi. Szczególną uwagę zwrócimy na te przemiany w tym zakresie, które ukształtowały nowoczesne rozumienie tytułowych kategorii.

+ mgr Agnieszka Wróbel – Wprowadzenie do badań nad męskością. Warsztat interpretacyjny

Warsztat interpretacyjny dotyczyć będzie kulturowych aspektów związanych z konstrukcją męskości. Uwzględniona zostanie zarówno perspektywa historyczna, jak i konteksty współczesne. Punktem centralnym warsztatów będzie analiza wybranego tekstu kultury. Wcześniej słuchaczki i słuchacze zapoznają się z najbardziej podstawowymi pojęciami wypracowanymi w obrębie studiów nad męskością, które będą pomocne podczas analizy tekstu.