Zajęcia będą poświęcone nowym głosom i zagadnieniom w teorii feministycznej, takim jak transfeminizm, przyszłość reprodukcji i różnicy płciowej czy aktualne konflikty w obrębie feminizmu. Celem zajęć jest ukazanie, jak nowe ujęcia tych problemów zakorzenione są w starszych dyskusjach z etapu drugiej i pierwszej fali, stanowiąc ich rozwinięcie. Zależy mi na podkreśleniu ciągłości tradycji refleksji feministycznej, przy jednoczesnym skupieniu na sposobach rozstrzygania kontrowersji wyznaczających horyzont teorii i praktyki ruchu.
Zajęcia poświęcone będą wieloaspektowej analizie siostrzeństwa i braterstwa w różnych kontekstach: społecznym, rodzinnym, politycznym. Rozpoczniemy od analizy tego, w jaki sposób nauki społeczne podchodziły do problematyki rodzeństwa, przez długi czas wyraźnie zaniedbywanej przez badaczy i badaczki rodziny. Omówimy również kluczowe ustalenia dotyczące roli, jaką rodzeństwo odgrywa w poszczególnych okresach życia jednostek. Drugie zajęcia poświęcone zostaną ujęciu rodzeństwa w perspektywie psychoanalizy, która dostarcza inspirującej perspektywy włączającej refleksję nad relacjami rodzinnymi w szerszy kontekst społeczny, w tym w kontekst nierówności płci. W dalszej części kursu osoby w nim uczestniczące zapoznają się z badaniami na temat relacji między braćmi i siostrami w kontekście kształtowania relacji, komunikacji i opieki. Podczas przedostatnich zajęć dokonamy rekonstrukcji znaczeń siostrzeństwa i braterstwa w kontekście polityki i feminizmu oraz ideologii wojny. Ostatnie zajęcia będą miały charakter warsztatowy: uczestnicy i uczestniczki zajęć będą mieli okazję dokonać analizy wybranych przez siebie (lub zaproponowanych przez prowadzącą) tekstów kultury przy wykorzystaniu pojęć i badań poznanych w trakcie kursu.
Celem zajęć jest problematyzacja i analiza dyskursów macierzyństwa w teorii i filozofii feministycznej. Punktem wyjścia będą demistyfikacja, uhistorycznienie pracy macierzyństwa, krytyka instynktu macierzyńskiego, naturalizacji opieki i płciowego podziału pracy w filozofii Simone de Beauvoir. Podczas kolejnych zajęć podejmiemy próbę analizy XIX-wiecznej medykalizacji macierzyństwa w teorii Adrienne Rich, zaczynając od historii „gorączki połogowej” wśród kobiet z klasy robotniczej. Następnie rozwiniemy współczesne propozycje alternatywnych praktyk opieki, proponowanych przez Czarne feministki, nowych sieci wsparcia i więzi, macierzyństwa lesbijek, queerowego rodzicielstwa, adopcji, podważających dominację tradycyjnej, heteropatriarchalnej i nuklearnej rodziny. Trzecie zajęcia będą miały charakter wprowadzenia do Czarnej myśli feministycznej i historii perspektywy intersekcjonalności. Przyjrzymy się także koncepcji rewolucyjnego rodzicielstwa bell hooks w kontekście polityki białości. Ostatnie spotkanie zostanie poświęcone analizie sprawiedliwości reprodukcyjnej w oparciu o teksty filozofki Angeli Davis oraz teoretyczek i aktywistek RJ (Reproductive Justice). Omówione zostaną także zagadnienia dotyczące prywatyzacji oraz „kryzysu opieki”.
Zajęcia będą obejmowały medium teatru i sztuk performatywnych, ze szczególnym uwzględnieniem ostatnich trzech dekad. Będziemy śledzili wzajemne relacje, przepływy, strategie oddziaływania pomiędzy teatrem, performansem (pojmowanym szeroko, nie tylko jako performans artystyczny) a społeczeństwem. Oglądając archiwa teatralne, rejestracje i dokumentacje spektakli, remiksy, rekonstrukcje, reperformnse, zajmiemy się następującymi zagadnieniami w kolejnych blokach tematycznych:
Zapoznanie z definicją praw reprodukcyjnych i ich miejsca w dokumentach międzynarodowych. Wskazanie miejsca praw reprodukcyjnych w świetle pozostałych praw człowieka. Historia walki o prawa reprodukcyjne na arenie międzynarodowej. Zwycięstwa i klęski.
Praw reprodukcyjne w Polsce w ujęciu historycznym. Kalendarium zmian, ich przyczyny i skutki dla kobiet, Prawa reprodukcyjne w Polsce: Konstytucja RP, ustawa z 1993 roku „O świadomym macierzyństwie, warunkach dopuszczalności przerywania ciąży”
Międzynarodowe instytucje wobec restrykcyjnego prawa aborcyjnego w Polsce. Zapoznanie słuchaczy z rekomendacjami dla Polski.
Przeprowadzenie analizy spraw i orzecznictwa w sprawie naruczeń praw człowieka z zakresu zdrowia reprodukcyjnego: Spraw Tysiąc przeciwko Polsce, Sprawa R.R. przeciwko Polsce, Spraw P. i S. przeciwko Polsce, Sprawa Z. przeciwko Polsce, Spraw A,B I C przeciwko Irlandii. Omówienie wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Spraw Rose&Wade – zmiana praw w USA.
Zapoznanie słuchaczy z historią prawa aborcyjnego w Polsce, kolejnymi zmianami od liberalnego do restrykcyjnego prawa. Omówienie skutków restrykcyjnego prawa i ich wpływu na społeczeństwo. Działania ruchów antyaborcyjnych i Kościoła Katolickiego przeciwko próbom liberalizacji prawa aborcyjnego. Omówienie działalności środowisk feministycznych w walce o odzyskanie praw reprodukcyjnych.
Zapoznanie słuchaczy z ponad 30 letnią działalnością Federy najstarszej organizacji pozarządowej walczącej o prawa reprodukcyjne. Przekazanie najważniejszych inicjatyw organizacji, omówienie raportów i działań rzeczniczych na arenie międzynarodowej. Wpływ działań Federy na postępy w walce o odzyskanie praw reprodukcyjnych w Polsce. Historie kobiet jako skutki restrykcyjnego prawa.
Omówienie zależności praw reprodukcyjnych od polityki i kultury danego społeczeństwa. Zapoznanie słuchaczy z wpływami politycznymi i kulturowymi na kształt prawa aborcyjnego, Współpracy władzy w Polsce z Kościołem, ugruntowanie po roku 1989 chrześcijańsko-demokratyczny układ sił w sferze społecznopolitycznej. Tzw. kompromis aborcyjny był fundamentem układu polityków i KK.
Zajęcia są pomyślane jako intensywny, propedeutyczny kurs z zakresu historii i teorii psychoanalizy. Ich celem jest dostarczenie lub ugruntowanie wiedzy na temat okoliczności narodzin i rozwoju freudowskiej koncepcji różnicy seksualnej, a także jej losów po drugiej wojnie światowej w Europie i w Stanach Zjednoczonych. Szczególnie istotnym wątkiem naszych rozważań będą relacje między psychoanalizą a feminizmem.
Kurs ma na celu pokazanie ekofeminizmu zarówno jako ruchu aktywistycznego, jak i nurtu teoretycznego oraz jego wkładu w przemiany paradygmatu myślenia o relacjach między ludźmi oraz więcej-niż-ludzkim na przestrzeni ostatnich dekad, poczynając od przełomu lat 60. i 70. XX wieku. W trakcie zajęć przyjrzymy się zarówno historii ruchu i okresowi jego formowania oraz transformacji – zarówno w świecie Zachodu, jak i w regionach pozostających poza kolonialnym centrum (zwłaszcza w krajach globalnego Południa). Zbadamy relacje między postulatami i myśleniem ekofeministycznym a współczesną krytyką ekstraktywistycznego antropocenu. Oddzielną uwagę poświęcimy (nie)obecności ekofeminimzu w polskim ruchu ekologicznym lat 90 XX wieku oraz współczesnym rezonansom ekofeministycznym, takim jak hydrofeminizm. Celem jest pokazanie całej palety i zróżnicowania ekofeminizmu oraz wyjście poza postrzeganie go głównie w kontekście nowych form duchowości. Ten kontekst pozostanie istotnym punktem odniesienia, ale spróbujemy dokonać pewnych rekonfiguracji z perspektywy aktualnych odpowiedzi na polikryzys (na czele z katastrofą klimatyczną).
Celem zajęć jest przybliżenie studentom zapomnianej historii pionierek psychoanalizy, urodzonych w latach 1860tych–1910tych, z których większość była pochodzenia żydowskiego, a wiele wywodziło się z Polski. W trakcie cyklu uczestnicy zapoznają się z pierwszym i drugim pokoleniem psychoanalityczek, analizując wspólne cechy ich biografii: pochodzenie rodzinne, religijne, klasowe, ścieżki edukacyjne oraz rozwój kariery. Szczególny nacisk zostanie położony na omówienie politycznych, społecznych, kulturowych i ekonomicznych okoliczności, które ukształtowały zarówno życie osobiste, jak i zawodowe tych kobiet. Analizie poddane będą także kwestie tożsamości, roli płci/gender oraz systemowego wymazywania kobiet z historii psychoanalizy. Studenci zapoznają się ze szczegółowymi biografiami takich postaci, jak Sabina Spielrein, Margarethe Hilferding, Ludwika Karpińska-Woyczyńska, Clara Happel i Judith Kestenberg.
Tematem zajęć będzie spojrzenie na zagadnienia związane z tym w jaki sposób płeć, orientacja seksualna i tożsamość płciowa wpływają na pozycję danej osoby w relacjach obywatel – prawo. Przyjrzymy się zagadnieniom związanym z pojęciem wolności słowa i mowy nienawiści. Zajmiemy się analizą prawa krajowego, unijnego oraz umów międzynarodowych i konwencji. Będziemy analizować orzecznictwo sądów krajowych oraz ETPCz. Przedmiotem rozważań w trakcie zajęć będzie kilka wybranych zagadnień związanych z tematyką płci i orientacji seksualnej.
Punktem wyjścia do zajęć będzie analiza zapisów Konstytucji, Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Międzynarodowych Paktów Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Międzynarodowych Paktów Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych, Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (zwanej Europejską Konwencją Praw Człowieka) oraz orzecznictwa ETPCz dotyczące pojęcia dyskryminacji. Czym jest dyskryminacja i jakie działania państwa można uznać za dyskryminujące? Czy polskie przepisy zawierając definicję dyskryminacji? Wpływ ustawodawstwa unijnego na zmiany w polskich przepisach. Czy zapisy antydyskryminacyjne stanowią samoistną
ochronę; rola stosowania prawa.
W czasie zajęć dotyczących ustawodawstwa Unii Europejskiej omówimy pojęcia dyskryminacji bezpośredniej i pośredniej, molestowania, tzw. ciężaru dowodu oraz szeroko dyskutowanego pojęcia „dyskryminacji” pozytywnej. Analizując polskie przepisy przyjrzymy się temu w jaki sposób prawo unijne zostało wprowadzone do krajowego porządku prawnego i czy zrobiono to w sposób właściwy.
Tematem zajęć będzie spojrzenie na prawne aspekty uzgodnienia płci metrykalnej. W kontekście regulacji dotyczących uzgodnienia płci metrykalnej próba odpowiedzi na pytanie czy reguły ustawowe mogą być uznane za dyskryminujące. Krótkie uwagi dotyczące analogicznych rozwiązań w Europie oraz przegląd orzecznictwa ETPCz. W zakresie analizy pojęcia dyskryminacji w związku z orientacją seksualną próba odpowiedzi na pytanie jak wygląda sytuacja prawna dotycząca związków partnerskich i małżeństw osób tej samej płci w Europie. Czy istnienie regulacji dotyczących istnienia związków partnerskich i małżeństw osób tej samej płci stanowi o braku dyskryminacji? Czy
brak takich zapisów w Polsce jest dyskryminujący? Rola UE, orzecznictwo ETPCz.
W trakcie zajęć przyjrzymy się aktualnej debacie politycznej w kontekście ochrony praw grup LGBT+ i temu w jaki sposób manipulacji podlega język oraz wykładnia prawa.
Przedmiotem zajęć będzie również zagadnienie znaczenia płci i orientacji seksualnej a sytuacja uchodźctwa politycznego.
Celem zajęć jest krytyczna analiza głównego nurtu ekonomii z perspektywy płci i przedstawienie głównych założeń Feministycznej Ekonomii (Feminist Economics) w kontekście obecnych wyzwań rozwoju (nierówności, klimat, pandemia etc). Przyjrzymy się prawom i mechanizmom wyjaśniającym działanie gospodarki i pokażemy dlaczego i jak można włączyć do nich perspektywę płci. Pokażemy jak kryzysy, w tym COVID-19, wpłynęły na sytuacje kobiet. Podważymy dogmat ekonomii jako nauki neutralnej wobec płci (podobnie jak fizyka). Pokażemy, że prawa, mechanizmy jak też polityka gospodarcza dyskryminują faktycznie kobiety z uwagi na wyłączenie z nich pracy bezpłatnej (reprodukcja, opieka). Omówimy na czym polega gender bias w ekonomii oraz proponowane kierunki zmian i narzędzia feministycznej ekonomii, która jest już uznanym działem heterodoksyjnego nurtu ekonomii szukającego odpowiedzi na pytania o nowy model rozwoju. Cel zajęć jest zarówno poznawczy jak też analityczny. Z perspektywy feministycznej ekonomii dokonamy analizy procesu polskiej transformacji, strategii rozwoju a także mechanizmów na rzecz równości w ONZ i Unii Europejskiej. Porozmawiamy o perspektywach po-kryzysowej Europy i gospodarki globalnej. A także o feministycznej polityce ekonomicznej dla Polski.
Zajęcia mają na celu zapoznanie studentów z przyczynami, skutkami i etapami rozwoju ruchu kobiecego a zwłaszcza feministycznego na ziemiach polskich i pokazania go na tle innych ruchów europejskich oraz zmian zachodzących na świecie. Obejmują okres od połowy XIX wieku do roku 1945. Studenci poznają najważniejsze postaci związane z ruchem emancypacyjnym, postulaty tego ruchu. Studenci uczą się również analizowania różnorodnych tekstów historycznych: materiałów prasowych, tabel statystycznych, fotografii, ankiet itd.
Tematem zajęć będzie polityka wobec kobiet realizowana w Polsce w latach 1945-1989. Przyjrzymy się komunistycznemu projektowi emancypacjnemu oraz różnym etapom jego urzeczywistniania. Będziemy się zastanawiać nad takimi zagadnieniami jak: awans edukacyjny kobiet, aktywizacja zawodowa, „podwójne obciążenie”, udział kobiet w aktywności politycznej (w tym w działaniach opozycyjnych), konsumpcja i kultura ciała w okresie socjalizmu.W trakcie zajęć analizować będziemy różnorodne źródła: opracowania eksperckie powstałe w latach 1945-1989, ówczesną publicystykę prasową, beletrystykę (we fragmentach), pamiętniki oraz materiały wizualne.
Celem zajęć będzie przyjrzenie się najważniejszym nurtom teorii feministycznych, które rozwijały się w latach 60., 70. i 80. XX wieku, oraz ich związkom z ruchami kobiecymi, takimi jak Women’s Liberation Movement, Wages for Housework, Mouvement de libération des femmes, Welfare Mother’s Movement czy Civil Rights Movement.
Feministyczne badaczki i aktywistki, odwołując się do rozmaitych obszarów wiedzy, takich jak zachodnia tradycja filozoficzna, antropologia, ekonomia, socjologia, psychoanaliza czy literatura, dokonały licznych interwencji w obszarze produkcji wiedzy, polityki i kultury. Na gruncie literaturoznawczym, antropologicznym i filozoficznym odzyskały one nade wszystko związki między tekstem a jego rozmaitymi zewnętrzami, uhistoryczniły perspektywę badań naukowych i wskazywały na determinujące ją mechanizmy reprodukujące hierarchie płciowe i klasowe. Na gruncie badań ekonomicznych i społecznych podważyły istniejący podział na produkcję i reprodukcję, uwypuklając mechanizmy dewaluacji pracy kobiet i wymazywania ich roli z udziału w wytwarzaniu wartości w opartych na płciowym podziale pracy społeczeństwach kapitalistycznych.
Zakres proponowanych zagadnień obejmował będzie: feministyczną psychoanalizę, feministyczną antropologię, feminizm marksistowski, ekofeminizm, filozofię różnicy płciowej, a także klasyczne już koncepcje pisania i czytania, takie jak écriture féminine czy parler femme.
Celem konwersatorium jest pokazanie wsi w jej wewnętrznym i regionalnym zróżnicowaniu jako przestrzeni, w której realizuje się feministyczna, oddolna zmiana społeczna. W tym celu przedyskutujemy aktualne badania poświęcone specyfice i zróżnicowaniu społeczności wiejskich z perspektywy płci społeczno-kulturowej. Omówimy przemiany wzorców wiejskich męskości i kobiecości, ich rolę w zmieniających się reprezentacjach i obrazach wsi. Przyjrzymy się zagadnieniom podziału pracy, w tym pracy opiekuńczej, praktykom rodzinnym w wiejskich gospodarstwach i w społecznościach lokalnych/sąsiedzkich; ich związkom z mobilnościom i przemianami wiejskich rynków pracy. Przyjrzymy się specyfice kontroli społecznej w małych społecznościach, ciągłości i zmianie jej form w odniesieniu do wzorców życia rodzinnego, intymnego, nienormatywnych tożsamości i seksualności. Omówimy stare i nowe, niejednoznaczne wzorce sprawczości, indywidualne i zbiorowe formy oporu, a także polityczne, regionalne, ekonomiczne i klasowe uwarunkowania tych przemian różnicujące wsie i doświadczenia jej mieszkańców. Zajmiemy się różnicą płciową w wiejskich społecznościach, zwłaszcza w obszarze władzy, w jej zróżnicowanych, lokalnych instytucjach.
