Zwierzęta, gender i kultura

Projekt prowadzony w 2012/2013 wraz z Fundacją Gender Center.

Najbliższe spotkanie:

15.06.2013 (sobota, g. 14-18)
14:00 – spotykamy się przed bramą Miejskiego Ogrodu Zoologiczny w Warszawie
ul. Ratuszowa 1/3; bilety zostaną zakupione, jak zbierze się grupa, na nasz koszt, dlatego prosimy o punktualne przybycie.
Temat zajęć: Wycieczka do zoo – zoo jako przestrzeń paradygmatyczna
Problematyka:
Patrzenie i uprzedmiotowienie a krytyka feministyczna. Zoo i konstrukcja opozycji pomiędzy ludźmi a zwierzętami. Zwierzęta jako obiekty.

Literatura:
J. Berger, Po cóż patrzeć na zwierzęta? w: tegoż, O patrzeniu, przeł. S. Sikora, Warszawa 1999
D. DeGrazia, O byciu osoba poza gatunkiem Homo Sapiens, w: W obronie zwierząt, pod red. P. Singera, Czarna Owca, Warszawa 2011, s. 63-83
P. Armstrong, The Gaze of Animals, w: Theorizing Animals, Brill, Leiden/Boston 2011

Literatura zalecana:
P. Gruffudd, Biological cultivation. Lubetkin’s modernism at London Zoo in the 1930s, w: Animal Spaces, Beastly Places. New Geographies of Human-Animal Relations, pod red. Ch. Philo i Ch. Wilbert, Routledge: London-New York 2000, s. 223-240
G. Davies, Virtual animals in electronic zoos. The changing geographies of animal capture and display, tamże, s. 243-266

16.06.2013 (niedziela), g. 10-15, sala 144 (IBL PAN)
Temat zajęć: Psy, gender i kultura. Psy rasowe a problematyka płci i klasy społecznej (10-11:30).
Jak powstały psy rasowe i jak wpisują się w sieć społecznych hierarchii? Wystawy psów rasowych a gender: reprodukcja opresyjnego mitu piękna. Czy hodowla psów rasowych jest formą sztuki? Status psów rasowych w szeregu natura-kultura-technologia.

Literatura:
Magdalena Dąbrowska, Najlepsza suka w rasie. Kobiety i psy w kulturze, Biblioteka online Think Tanku Feministycznego www.ekologiasztuka.pl/pdf/f0108dabrowska2011.pdf
Magdalena Dąbrowska, Psy rasowe jako bio-dzieło sztuki, Artmix nr 28(18) „Posthumanizm”, http://obieg.pl/artmix/24243

Tekst fakultatywny:
Sandra Swart; Dogs and Dogma: A Discussion of the Socio-Political Construction of Southern African Dog ‘Breeds’ as a Window onto Social History, in: Eds. Lance van Sittert and Sandra Swart, Canis Africanis A Dog History of Southern Africa, Leiden- Boston: Brill 2008

„Gatunki towarzyszące” jako metafora współczesnej kultury (11:45-13:15)
Jak teoretycznie opisać specyfikę relacji człowiek- zwierzęta? Czy i jak możemy komunikować się z nie-ludzkim gatunkiem? Analiza prac ze zwierzętami Olega Kulika i manifestu „zoofrenii”. Analiza koncepcji „gatunków towarzyszących” Donny Haraway i jej wpływ na tworzenie społecznych i etycznych ram współ- bycia z nie-ludzkimi innymi.

Literatura:
Donna J. Haraway, Manifest gatunków stowarzyszonych, w: Teorie wywrotowe. Antologia przekładów, red. A. Gajewska, Wyd. Poznańskie, Poznań 2012, ss. 241-260.
O zoofrenii Olega Kulika: http://csw.art.pl/new/2000/kulik.html
Monika Bakke, Bio-transfiguracje. Sztuka i estetyka posthumanizmu, Wyd. UAM, Poznań 2010, rozdz. Stawanie się człowiekiem, s. 110- 125

Zwierzęta i męskość w polskiej kulturze popularnej w czasach PRL (13:30-15:00).
Analiza seriali „Czterej pancerni i pies” oraz „Przygody psa Cywila”. W jaki sposób prezentowana jest relacja mężczyzna- pies? Jak obecność zwierzęcia wpływa na nasze postrzeganie męskości? Jak zwierzęta zostają wykorzystane przez dyskurs narodowy i stają się symbolami „dobrego obywatela”?
Bardzo proszę o obejrzenie przynajmniej jednego odcinka serialu „Czterej pancerni i pies” i „Przygody psa Cywila”.

Literatura fakultatywna:
Connel R.W., Masculinities, Berkeley: University of California Press 2005
Aaron Skabelund, Breeding Racism: The Imperial Battlefields of the “German” Shepherd Dog, Society and Animals 16 (2008), 354-371

22.06.2013 (sobota), g. 10-15, sala w IBL PAN
Temat zajęć: Męskość i mięso (10-11:30)
Konstrukcje męskości a tożsamość narodowa. Dyskurs o „mięsie” i problemy zaopatrzenia w mięso w socjalizmie z perspektywy teorii męskości i współczesnych dyskursów ekofeministycznych o męskości i wegetarianizmie.

R. Twine, Masculinity, Nature, Ecofeminism, http://richardtwine.com/ecofem/masc.pdf
J. Littlefield, Men on the hunt: Ecofeminist insights into masculinity, Marketing Theories, Volume 10(1): 97–117

Literatura zalecana:
Carol J. Adams, The sexual politics of meat. A feminist-vegetarian critical theory, New York: The Continuum International Publishing Group 2010
B. Luke, Brutal: Manhood and the Exploitation of Animals, Chicago: University of Illinois Press 2008

Temat zajęć: Zoo i rzeźnia – podobieństwa czy różnice? (11:45-13:15)
Od zwierząt do mięsa – poetyka rzeźni.

Literatura:
Materiał wizualny: ilustracje Rembrandt, Sue Coe
Heather Dodge, Nowa taksonomia – pozyskiwanie czy odzyskiwanie zwierząt widoczne na szkicach Sue Coe z rzeźni, tłum. A. Barcz, „Artmix” 28(18)
Dariusz Czaja, Rzeźnia w: Lekcje ciemności, wyd. Czarne, Wolowiec 2009, s. 127-145

Literatura zalecana:
J.M. Coetzee, Hańba, przeł. M. Kłobukowski, Wydawnictwo Znak, Kraków 2003 (lub film na podstawie powieści).

Temat zajęć: Prawa zwierząt, kampanie społeczne, gender  (13:30-15:00)
Prawa zwierząt a feministyczna perspektywa wobec zwierząt.
Prawa zwierząt a seksizm – analiza kampanii społecznych na rzecz praw zwierząt z perspektywy gender.

Literatura:
Deborah Dunham, Come on PETA, Do you really need a porn site to get attention for animal rights, www.Blisstree.com
Karen Dawn, Poruszyć media: Od wrogów lub obojętnych nieznajomych do przyjaciół, w: W obronie zwierząt, pod red. P. Singera, Czarna Owca, Warszawa 2011, s. 280-292
Anca Gheaus, The Role of Love in Animal Ethics, “Hypatia” vol. 27, no. 3 (lato 2012)

23.06.2013 (niedziela),  g. 10-15, sala w IBL PAN
Temat zajęć: Stereotyp związku relacji kobieta-natura w kulturze (10-11:30)

Literatura:
R. P. Tong, Myśl feministyczna. Wprowadzenie, przeł. J. Mikos, B. Umińska, Warszawa 2002, a chapter on ecofeminism, s. 323-363
M. Bokiniec, Pomiędzy “leczeniem ran” a “odzyskaniem ziemi”. Ekofeminizm jako filozofia przyrody i projekt etyczny, Kultura Współczesna 1(67)/2011, s. 55-65
G. Gaard, Ecofeminism Revisited: Rejecting Essentialism and Re-Placing Species in a Material Feminist Environmentalism, w: Feminist Formations, Vol. 23 No. 2 (Summer), 2011, s. 26–53.
S. Iveković, Kobieta-zwierzę – esej pisany obrazami, „Krytyka Polityczna” 2008, 15, s. 9-14

Temat zajęć: Ekofeminizm i sztuki wizualne (11:45-13:15)
Przykłady zagraniczne a polskie przykłady sztuki ekofeministycznej. Wkład feminizmu do krytyki kultury antropocentrycznej; próba charakterystyki nurtu. Kontynuacja dyskusji z poprzednich zajęć.

Temat zajęć: Queer ekofeminizm: cialo, gender i nowe sposoby problematyzowania relacji ludzkie-zwierzęce (13:30-15:00)
Analiza performance’u, Ni to ryba, ni kura (Neither Fish Nor Fowl) londyńskich artystów działających w dwóch grupach: „Leibniz” i „Greestone Group”. Fenomen projektów “międzygatunkowych” u takich artystek jak Pilar Albarracin, a w Polsce: Józefa Robakowskiego, Tatiany Czekalskiej i Leszka Golca.

Literatura:
G. Gaard, Toward a Queer Ecofeminism, „Hypatia” 1997, 12, nr 1, s. 114-137.
Queer Ecologies. Sex, Nature, Politics, Desire, (red.) C. Mortimer-Sandilands, B. Erickson, Bloomington 2010
E. Hyży, Teoria queer a korporalny feminizm, w: Kobieta, ciało, tożsamość. Teorie podmiotu w filozofii feministycznej końca XX wieku, Kraków 2003, s. 243-250

O projekcie:

Zwierzęta, gender i kultura. Analiza polskiej kultury popularnej i wizualnej. Perspektywa (eko)feministyczna (32 h)

Organizatorki: mgr Anna Barcz (doktorantka IBL PAN), dr Magdalena Dąbrowska (Instytut Kulturoznawstwa UMCS)

Cel zajęć. Kurs poddaje analizie złożone relacje pomiędzy ludźmi i ich ludzkim gender a zwierzętami w kulturze popularnej i wizualnej. Dostarcza studentom argumentów z wielu krytycznych teorii, takich jak: teoria gender i queer; postkolonializm; feminizm i ekofeminizm; posthumanizm, które umożliwiają głębszy namysł nad stosunkami pomiędzy gender a zwierzętami / naturą a kulturą. Teorie te otwierają nowe perspektywy interpretacji historii kultury popularnej polskiego państwa socjalistycznego (lat 60-tych i 70-tych), jak i wybranych prac kultury i sztuki współczesnej. Na kursie porównuje się podejście ekofeminizmu z tendencjami przełamywania wzorców antropocentrycznych w kulturoznawstwie (chodzi m. in. o studia nad zwierzętami, ekokrytykę czy biopoetykę); proponuje się ekofeministyczne odczytania tekstów i obrazów kultury, wybierając najbardziej wpływowe do krytycznej analizy.

Korzyści dla studentów, którzy ukończą kurs:

Planowany start zajęć: marzec 2013. Rozkład zajęć>>

Opis zajęć. Pierwsza część koncentruje się głównie na interpretacji polskiej kultury popularnej od lat 60-tych. Chciałybyśmy poddać analizie reprezentacje i ideologiczne znaczenia zwierząt w polskiej kulturze popularnej lat 60-tych i 70-tych. Teksty, obrazy i kulturowe reprezentacje będą badane z wykorzystaniem teorii krytycznych, takich jak teoria gender, ekofeminizm i teoria postkolonialna. Omówimy popularny serial „Czterej pancerni i pies” pod kątem wzajemnych relacji między zwierzętami i mężczyznami. Zastanowimy się nad konstrukcjami męskości, jak i tożsamości narodowej. Dyskurs o „mięsie” i problemy zaopatrzenia w mięso w socjalizmie będą analizowane z perspektywy teorii męskości i współczesnych dyskursów ekofeministycznych o męskości i wegetarianizmie.

Zanalizujemy proces politycznej, społecznej i gospodarczej transformacji w 1989 r. z perspektywy psów rasowych i wystaw. Zastanowimy się, co łączy zwierzęta, klasy i płcie, i co tworzy symbole statusu. Skomentujemy również zjawisko tyranii piękna podczas psich wystaw. Zbadamy, czy koncepcja „gatunków towarzyszących” Donny Haraway jest przydatna do opisu ludzko-zwierzęcych stosunków we współczesnej kulturze. Porównamy dokonania Haraway z artystycznymi projektami Olega Kulika.
Druga część kursu skupia się na reprezentacji zwierząt (relacji ludzi ze zwierzętami) we współczesnej kulturze.

Analizujemy reprezentacje zwierząt w sztukach plastycznych, literaturze i kulturze popularnej. Pytamy, w jaki sposób zwierzęta są wykorzystywane jako metafory do przedstawiania skomplikowanych dylematów kulturowych i (nie)ludzkich dramatów. Omówimy zagadnienia bio artu. Przyjrzymy się, jak zoo tworzy przestrzeń paradygmatyczną, koncentrując się na pojęciach „spojrzenia” i „uprzedmiotowienia” zwierząt. W dalszym ciągu odniesiemy się do pojęcia praw zwierząt. Pokażemy związek pomiędzy prawami zwierząt a płcią podczas analizy materiałów wizualnych kampanii społecznych i reklamowych praw zwierząt (czy seksizm jest konieczny do obrony zwierząt?).

Trzecia część poświęcona jest badaniu teorii ekofeminizmu i potencjału analitycznego w odniesieniu do wybranych polskich i zagranicznych dzieł sztuki i tekstów literackich. Na koniec chciałybyśmy podsumować i ocenić kurs według tego, jak (eko)feminizm i krytyka nieantropocentryczna przyczynia się do nowych rozwiązań w badaniach relacji ludzko-zwierzęcych i związków z teorią gender.

Kontakt: anna.barcz@gmail.com

Dofinansowanie: