Figury kobiecości i męskości w powojennym kinie polskim

Program zajęć ma cel podwójny: krytyki kultury i krytyki jej mediów. Z jednej strony chodzi o rozpoznanie tytułowych figur męskości i kobiecość w kinie PRL, w szerszym kontekście epoki i tradycji (z pytaniem w tle: co znaczą one dla nas dzisiaj); z drugiej – o krytyczne przyjrzenie się medium filmowemu jako narzędziu ideologii.

 Zajęcia 1 Kino a gender: teorie, praktyki, krytyka. Wprowadzenie

Zagadnienia: sex/gender w kinie – kino dla kobiet – kino kobiet – kino kobiece – kino feministyczne – ideologia i seksizm w kinie: gatunki, formy – ideologiczna konstrukcja narracji filmowej – filmowy obieg: instytucja / nadawcy / treści / odbiorcy – kłopoty z reprezentacją – możliwe drogi przekroczenia modelu dominującego.

 Zajęcia II „Trędowata”: bohaterka – odbiorczyni            

Trędowata, reż. Jerzy Hoffman (1976)
Helena Miniszkówna, Trędowata, Warszawa 1972 (1909)
Teresa Walas, Posłowie, tamże, s. 455–465

Zagadnienia: kultura popularna jako kultura kobieca („kucharek”) – grafomania kobieca – znaczenie Trędowatej (książka + cztery adaptacje w kulturze polskiej) – mitologia romansu – melodramat jako gatunek kobiecy – ordynat i nauczycielka: mezalians społeczny / mezalians mentalny – kłopoty kultury polskiej: z romansem, z majątkiem, z ciałem – elity i masy: wobec gender.

 Zajęcia III Socrealizm: przodownicy i murarki

Przygoda na Mariensztacie, reż. Leopold Buczkowski (1954)
Postacie, mal. Wojciech Fangor (1950)
Wojciech Tomasik, Inżynieria dusz. Literatura realizmu socjalistycznego w planie «propagandy monumentalnej», Wrocław 1999, rozdz. Harmonia ludzi i maszyn

Zagadnienia: socrealizm: wytyczne i ich realizacja – autorzy, dzieła, gatunki i styl socrealistyczny – nowy model człowieka: ciała, płci, tożsamości – (a)seksualność człowieka pracy – ciało i młodość – praca jako wyznacznik tożsamości – praca mężczyzn i praca kobiet.

 Zajęcia IV Stabilizacja i konsumpcja: rodzina à la PRL

Wojna domowa, reż. Jerzy Gruza (1965, na podst. felietonów Marii Zientarowej [Miry Michałowskiej] w „Przekroju”)
Czterdziestolatek, reż. Jerzy Gruza (1975)
Lynn Spigel, Od wieków ciemnych do złotego wieku: pamięć kobiet a seriale telewizyjne, przeł. M. Michowicz, [w:] Film i historia. Antologia, red. I. Kurz, WUW, Warszawa 2008, s. 307–334.

Zagadnienia: kultura popularna między rozrywką a propagandą – wzorce paleotelewizji – telewizja jako narzędzie kształtowania mas: „salon dla miliona” – rodzina w PRL: między nowoczesnością a tradycją – prywatne i publiczne: role kobiet i mężczyzn – serial jako gatunek „genderowy” – pamięć o PRL: czy pamięć ma płeć?

Zajęcia V „Kobieta samotne” i frustraci: spojrzenie autorskie

Kobieta samotna, reż. Agnieszka Holland (1981)
Życie wewnętrzne, reż. Marek Koterski (1987)
Elżbieta H. Oleksy, »Wróbelek ze złamanym skrzydłem […] i kieliszek czystej.« Konstrukcja kobiecość w polskiej kulturze wizualnej [w:] Gender - Film - Media, red. E. H. Oleksy, E. Ostrowska, Kraków 2001
Małgorzata Szpakowska, Chcieć i mieć. Samowiedza obyczajowa w Polsce czasu przemian, Warszawa 2003 (wybór)

Zagadnienia: portret kobiety i mężczyzny w artystycznym kinie polskim – autor i jego płeć – podział ról: „wojna płci” – obraz i (nie)obecność ciała w kulturze polskiej – blokowisko: prywatne/publiczne – atomizacja społeczna i alienacja jednostki – wzorzec „dawać sobie radę” – dzielność i emancypacja.

Zajęcia VI Monstrualna wspólnota i jej rozpad

Człowiek z żelaza, reż. Andrzej Wajda (1980)
Dług, reż. Krzysztof Krauze (1999)
Agnieszka Graff, Patriarchat po Seksmisji, [w:] tejże, Świat bez kobiet. Płeć w polskim życiu publicznym, WAB, Warszawa 2001, s. 14–32

Zagadnienia: biografia jednostki a historia zbiorowa – jedność narodowa i jedność społeczna – pamięć jako źródło konsolidacji społecznej – płeć rewolucji i płeć transformacji: bohaterowie i łączniczki / łowcy i gospodynie – wspólnota a wykluczenie – przemiany komunikacji: „kaseciak”/magnetowid/„talerz” – (post)patriarchat post1989.

Wykładowczyni: dr Iwona Kurz