Postacie Żydówek w polskiej literaturze

Zajęcia te, o charakterze interdyscyplinarnym, realizowane na materiale literackimi, na lekturach prac kulturoznawczych, socjologicznych, i z dziedziny historii idei, mają na celu wprowadzenie w dwa tematy: w przykładowe realizacje konstrukcji płci kulturowej i konstruktu rasy, po drugie w historię rasizmu i w „praktyczne zastosowanie” uprzedzeń rasowych – lub odrzucenie ich – na przykładzie najlepszych polskich pisarzy XIX i XX wieku.
Dodatkowo ten program powinien też dać wgląd w zagadnienia polskiej realizacji wieloetniczności (do 1939 roku) oraz w zagadnienie autodefiniowania własnej tożsamości – jako stosunkowe nowe zadanie egzystencjalne (opisane przez Baumana na przykładzie Żydów niemieckich) – odbite w polskiej literaturze , w polskich realiach, np. u Gombrowicza, Witkacego, Kuncewiczowej. Tak więc zasadnicza część zajęć opiera się na polskiej klasyce końca XIX i XX wieku, ale kontrapunktem będzie powrót postaci Żydówki w najbardziej współczesnej literaturze (Sieniewicz), żebyśmy mogli porównać, jak mają się te współczesne postaci Żydówek do Żydówek „historycznych”, z literatury pisanej w czasie, kiedy obecność Żydów w Polsce była jak najbardziej realna, a nie jedynie symboliczna.      
Podstawę zajęć, w sensie doboru lektur, wyznacza moja praca Postać z cieniem. Postacie Żydówek w polskiej literaturze od końca XIX wieku do 1939 roku, lecz, żeby studenci i studentki nie sugerowali się  moimi interpretacjami, polecałabym czytanie ich tylko czasami i po dokonaniu własnych interpretacji. 

Zajęcia 1. Rasizm i szacowność (respectability), wyjaśnienie pojęć.
Historia rasizmu jako pojęcia naukowego. Historia asymilacji Żydów w Polsce. Przesuniecie kwestii asymilacji z dziedziny społecznej do sfery biologii. Konstrukcja rasy semickiej (żydowskiej) w opozycji do rasy aryjskiej, konstrukcja cech kobiecych w opozycji do cech męskich. Cechy patriarchatu żydowskiego zestawione z cechami patriarchatu chrześcijańskiego.

Zajęcia 2. Ziemia obiecana Reymonta: „dobra” i „zła” Żydówka
Ziemia obiecana Wajdy: jak przestawiono akcenty, żeby uzyskać pewną „poprawność” tekstu Reymonta i co z tego wyszło? Na ile „zła” jest „zła” Żydówka? Jak „zły” Żyd przemienił się w „dobrego” Żyda. Fragmenty filmu Wajdy.

Zajęcia 3. Antysemitnik Gabrieli Zapolskiej
Kim są bohaterowie? Ukryta Żydówka i przyczajony antysemita. Sadomasochistyczne zasady przyciągania i odpychania.

Zajęcia 4. Stanisław Ignacy Witkiewicz Pożegnanie jesieni
Witkacy a campowość. Tajemnica istnienia, niepokój egzystencjalny a żydostwo.

Zajęcia 5. Michał Choromański Zazdrość i medycyna
Film Zazdrość i medycyna. Co to znaczy pornografia ? Mizoginia w stanie czystym. Żydówka jako archetypowa kobiecość – patrz Weininger.

Zajęcia 6. Bruno Schultz  Sklepy cynamonowe
Konstrukcja płci u Schutza. Konstrukcja żydowska i chrześcijańska – co jest takie samo, a co różne?

Zajęcia 7. Maria Kuncewiczowa  Dzika i turban (w: Dwa księżyce)
Kobiecy problem Żyda i seksualny problem kobiety. Dwie tożsamości do zdefiniowania na nowo – kobieca i żydowska.

Zajęcia 8. Mariusz Sieniewicz - Żydówek nie obsługujemy, tytułowe opowiadanie
Współczesny komentarz do wykluczeń dzisiejszych i wczorajszych.
Sylwia Chutnik Kieszonkowy atlas kobiet, czyli martyrologia pani Wachelberskiej.

Bibliografia przedmiotowa (poza pracami wymienionymi w ramach zajęć)

Otto Weininger, Płeć i charakter, rozdziały Psychologia męska i żeńska, Istota kobiety i jej znaczenie we wszechświecie, Żydostwo;
Georg Mosse,  Kryzys ideologii niemieckiej (Czytelnik, Warszawa 1972) rozdziały: Wiara germańska, Rasizm, Żyd, Ruch młodzieżowy, Wodzostwo, Bund i Eros;
Zygmunt Bauman, Nowoczesność i zagłada, rozdział: Nowoczesność, rasizm, eksterminacja;
Zygmunt Bauman, Nowoczesność wieloznaczna/ wieloznaczność nowoczesności (r. 4. Studium przypadku z zakresu socjologii asymilacji: w pułapce wieloznaczności);                 
Jean Paul Sartre,  Rozważania o kwestii żydowskiej (całość).

Wykładowczyni GS: dr Bożena Umińska-Keff