Prawo antydyskryminacyjne: teoria i praktyka społeczna

Celem seminarium jest kompleksowe omówienie ujęcia zagadnienia zasady równego traktowania w dokumentach prawnych – zarówno tych obowiązujących na poziomie krajowym, jak i międzynarodowym. Punktem wyjściowym będzie omówienie zasady niedyskryminacji zawartej w systemach prawnych ONZ i Rady Europy. Szczególny nacisk położony zostanie jednak na system prawny Unii Europejskiej, w której zasada równości jest jedną z naczelnych zasad. Szczegółowo zostaną omówione wspólnotowe akty prawne regulujące zakaz dyskryminacji z takich powodów jak płeć, rasa i pochodzenie etniczne, wiek, niepełnosprawność, orientacja seksualna, czy religia. Przybliżone zostaną najważniejsze definicje dyskryminacji oraz obszary, w których obowiązuje zakaz nierównego traktowania. Celem zajęć będzie również zaprezentowanie najważniejszych rozwiązań instytucjonalnych w obszarze równego traktowania, ze szczególnym uwzględnieniem roli krajowych organów ds. równości. Podczas wykładu przybliżone zostaną również przełomowe orzeczenia sądów krajowych i międzynarodowych – Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości dotyczące zasady równości i niedyskryminacji.

Zajęcia będą prowadzone w formie seminarium oraz z zastosowaniem techniki warsztatowej.

Tematy poszczególnych zajęć:

1. Międzynarodowe źródła zakazu dyskryminacji. System prawny ONZ i Rady Europy.

Omówienie następujących dokumentów prawnych:

a)     Powszechna Deklaracja Praw Człowieka;

b)     Konwencja Nr 111 Międzynarodowej Organizacji Pracy;

c)     Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych;

d)     Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych;

e)     Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet;

f)   Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności – omówienie warunków złożenia skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu;

g)     Europejska Karta Społeczna.

2. Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w zakresie równego traktowania.

Celem zajęć będzie omówienie kompetencji Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, charakteru i roli jego orzecznictwa. Omówione zostaną także najciekawsze wyroki, które dotyczyły dyskryminacji z powodu płci, orientacji seksualnej, religii.

3. Zakaz dyskryminacji w prawie Unii Europejskiej. Podstawy traktatowe oraz dyrektywy zakazujące dyskryminacji ze względu na płeć.

Omówienie następujących dokumentów prawnych:

a) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2002/73/WE w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania mężczyzn i kobiet w zakresie dostępu do zatrudnienia, kształcenia i awansu zawodowego oraz warunków pracy;

b)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2006/54/WE w sprawie wprowadzenia w życie zasady równości szans oraz równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy (wersja przeredagowana);

c)  Dyrektywa Rady 2004/113/WE wprowadzająca w życie zasadę równego traktowania mężczyzn i kobiet w zakresie dostępu do towarów i usług oraz dostarczania towarów i usług.

Omówienie m.in. pojęć takich jak:

a)     Dyskryminacja bezpośrednia;
b)     Dyskryminacja pośrednia;
c)     Molestowanie;
d)     Ochrona przed odwetem;
e)     Zmuszanie do zachowań dyskryminacyjnych;
f)      Przeniesienie ciężaru dowodu;
g)     Działania pozytywne.

4. Zakaz dyskryminacji w prawie Unii Europejskiej. Podstawy traktatowe i dyrektywy zakazujące dyskryminacji z innych powodów niż płeć.

Omówienie następujących dokumentów prawnych:

a) Dyrektywa Rady 2000/43/WE wprowadzająca w życie zasadę równego traktowania osób bez względu na pochodzenie rasowe lub etniczne;

b) Dyrektywa Rady 2000/78/WE ustanawiająca ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy.

Omówienie m.in. pojęć takich jak:

1)     Dyskryminacja bezpośrednia;

2)     Dyskryminacja pośrednia;

3)     Molestowanie;

4)     Ochrona przed odwetem;

5)     Zmuszanie do zachowań dyskryminacyjnych;

6)     Przeniesienie ciężaru dowodu;

7)     Racjonalne usprawnienia dla osób niepełnosprawnych;

8)     Istotne i determinujące wymagania zawodowe;

9)     Odmienne traktowanie ze względu na religię lub przekonania osoby;

10) Działania pozytywne;

11) Uzasadnienie odmiennego traktowania ze względu na wiek.

5. Wdrożenie unijnego prawa antydyskryminacyjnego do prawa krajowego.

a)      Dyrektywa jako źródło prawa;

b)     Obowiązki Państw Członkowskich;

c)      Obowiązek zapewnienia należytego wykonania dyrektyw przez organy stosujące prawo – sądy;

d)     Bezpośredni skutek dyrektyw;

e)      Pośredni skutek dyrektyw;

f)       Odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie dyrektyw;

g)      Odpowiedzialność Państwa w polskim prawie krajowym.

6. Polskie prawo anty-dyskryminacyjne.

a)      Konstytucja RP

b)     Kodeks Prawo pracy

c)       Ustawa o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania

7. Rozwiązania instytucjonalne w obszarze równego traktowania. Organy ds. równego traktowania.

Celem zajęć będzie przedstawienie obowiązków państw członkowskich Unii Europejskiej w zakresie konieczności ustanowienia organu lub organów ds. równego traktowania. Podczas zajęć omówiona zostanie historia polskich urzędów zajmujących się równouprawnieniem, a także obecny stan wdrożenia antydyskryminacyjnych dyrektyw unijnych w Polsce w tym zakresie.

Zalecane lektury:

-  Ellis E., „EU Ant-idiscrimination Law”, Oxford 2005  (wybrane fragmenty)

- Schiek D., Paddington L., Bell M., „Casus, Materiale and Text on National, Supranational and International Non-Discrimination Law” (wybrane fragmenty)

- Boruta I. „Zakaz dyskryminacji w zatrudnieniu – nowa regulacja prawna”, PiZS, z. 2,  2004 r.

- Kędziora K., Śmiszek K., „Dyskryminacja i mobbing w zatrudnieniu”, CH Beck, Warszawa 2008

- Śmiszek K., „Przeciwdziałanie dyskryminacji z powodu orientacji seksualnej w świetle prawa polskiego i standardów europejskich”, Warszawa 2006

- Nowicki M.A., „Wokół Konwencji Europejskiej” wydanie II, Kraków 2002

- Otto M., „Modele ochrony pracowników przed molestowaniem seksualnym w wybranych krajach”, PiZS, z. 10, 2007 r.

- Stanisz P., „Wspólnotowy zakaz dyskryminacji w zatrudnieniu ze względu na religię lub światopogląd”, Przegląd Sejmowy, z. 1, 2005 r.

- Zielińska E., „Polityka równego traktowania kobiet i mężczyzn – podstawy prawne”, Przewodnik dobrych praktyk. Firma równych szans. Warszawa 2007

- „Sytuacja społeczna osób biseksualnych i homoseksualnych w Polsce. Raport za lata 2005 i 2006” (red.) Abramowicz M., Warszawa 2007

- „Dyrektywy Unii Europejskiej dotyczące równego traktowania bez względu na rasę, jako instrument zmiany prawa polskiego”, Międzynarodowa konferencja naukowa 29 września 2004 r. –  Wydział Prawa i Administracji UW

- Report of the Director-General „Equality at work: Tackling the challenges”, Global Report under the follow-up to the ILO Declaration on Fundamental Principles and Rights at Work, International Labour Conference, 96th Session 2007, Report I (B), Genewa

- Communicating equality and non-discrimination in the European Union, Komisja Europejska, maj 2008

- Equal Rights versus Special Right? Minority Protection and the Prohibition of Discrimination, Komisja Europejska, 2007

- Discrimination in the European Union Perceptions and experiences of discrimination in the areas of housing, healthcare, education, when buying products or using services. Eurobarometer 2008

- Tackling Multiple Discrimination Practices, policies and laws. Komisja Europejska 2007

- A roadmap for equality between women and men 2006-2010,   Komisja Europejska 2006