Kino. Życie uczuciowe i rodzinne – kalendarium

Życie uczuciowe i rodzinne
Przegląd filmów towarzyszących wystawie Płeć? Sprawdzam! Kobiecość i męskość w sztuce Europy Wschodniej
(Zachęta, 20 marca – 13 czerwca 2010)

Na wszystkie pokazy filmowe towarzyszące wystawie – wstęp wolny. Godz. 18, sala multimedialna, wejście od ul. Burschego

18 marca, Przygoda na Mariensztacie, reż. Leonard Buczkowski, Polska, 1954, 93 min.
Wprowadzenie: dr Ewa Toniak.
Mariaż konwencji popularnej komedii romantycznej z wymogami socrealizmu. Romans (niezbyt ognisty) służy tu przede wszystkim promowaniu pracy – murarskiej – kobiet (i mężczyzn), urody Warszawy (jawnie) oraz partii (skrycie). A także młodości, zaangażowania i równouprawnienia w socwersji, jak z (pseudo)ludowej przyśpiewki: „Jadą maszyny, na nich dziewczyny, a każda jako chłopak. [...] Bo dziewczyna – to ludzie!”.

25 marca, Stokrotki (Sedmikrasky), reż. Věra Chytilová, Czechosłowacja, 1966, 74 min.
Wprowadzenie: Paulina Kwiatkowska.
Żywiołowo opowiedziana, anarchiczna opowieść o dwu atrakcyjnych dziewczynach, które pragną demoralizacji, zabawiając się – na swoich warunkach – ze starszymi i młodszymi panami. Film nazwany „dokumentem komediowo-filozoficznym” uchodzi za jedną z ciekawszych pozycji czechosłowackiej nowej fali.

1 kwietnia, Bezbronna niewinność (Nevinost bez zastite), reż. Dušan Makavejev, Jugosławia, 1968, dok. 75 min.
Dušan Makavejev jest bodaj najciekawszym reżyserem byłej Jugosławii. Po Bezbronnej niewinności odebranej jako prowokacja, musiał emigrować. Punktem wyjścia dla filmu stało się odnalezienie w archiwach pierwszego serbskiego filmu dźwiękowego. Zrealizowana w 1941 roku Bezbronna niewinność to dzieło Dragolijuba Aleksicia, znanego akrobaty. Film został zakazany przez Niemców, a zarazem uznany za nazistowską propagandę. Popularną opowieść o męskim bohaterze Makavejev montuje z materiałami dokumentalnymi (część z nich własnoręcznie pokolorował) z okresu II wojny światowej – z propagandą niemiecką i kolaboracyjnego rządu serbskiego, kronikami na temat ofiar niemieckich, ale też fragmentami Cyrku Aleksandrowa, występami Aleksicia i wywiadami z członkami ekipy oryginalnej Bezbronnej niewinności. Ten film-kompilacja staje się oskarżeniem i komunizmu i faszyzmu, ale też refleksją nad procesem tworzenia bohatera wyobraźni zbiorowej, nad kulturą Jugosławii w jej oficjalnym i popularnym wydaniu.
Film otrzymał Nagrodę FIPRESCI i Specjalną Nagrodę Jury na festiwalu w Berlinie w 1968 roku.

8 kwietnia, Jak być kochaną, reż. Wojciech Jerzy Has, Polska, 1963, 97 min.
Dramat psychologiczny opowiadany z perspektywy kobiety, która podczas wojny poświęciła wszystko, by uratować ukochanego mężczyznę. Polemiczna wizja histori – heroicznej, ale rozgrywającej się w sferze prywatnej – w której kobiety są aktywne i silne, a mężczyźni słabi i bierni. Przeszłość oglądamy w retrospekcjach głównej bohaterki Felicji, która po latach jest znaną aktorką, popularną dzięki udziałowi w radio-noweli – poprzez nią realizuje (i promuje) obraz zgodnego życia rodzinnego.
Film nagrodzony za scenariusz i rolę Felicji (Barbara Krafftówna) na festiwalu w San Francisco w 1963 roku.

15 kwietnia, Straszne skutki awarii telewizora (Ecce Homo Homolka), reż. Jaroslav Papoušek, Czechosłowacja, 1969, 79 min.
Pełnometrażowy debiut scenarzysty nowofalowych filmów Formana i Passera. W pierwszej sekwencji filmu prażanie wypoczywający w lesie zaczynają gwałtownie uciekać, słysząc wołanie o pomoc. Potem jest już tylko gorzej – akcja w całości przenosi się do wnętrza mieszkania jednej rodziny, w której trzy pokolenia kobiet i mężczyzn dręczą się nawzajem. Wszystko dlatego, że zepsuł się telewizor. Tragikomiczna opowieść celnie portretująca pewną formę życia rodzinnego jest pierwszym z trzech filmów poświęconych rodzinie Homolków.

22 kwietnia, Adopcja (Örökbefogadás), reż. Márta Mészáros, Węgry, 1975 , 89 min.
Niespieszna, skupiona na detalu, pełna niuansów opowieść o Kacie, samotnej, mieszkającej na wsi wdowie po czterdziestce. Kobieta marzy jeszcze o dziecku, ale ten pomysł nie podoba się jej żonatemu kochankowi. Sytuacja się zmienia, kiedy do domu Katy trafia Anna, uciekinierka z pobliskiego domu opieki.
Film otrzymał Złotego Niedźwiedzia na festiwalu w Berlinie w 1975 roku.

29 kwietnia, Życie wewnętrzne, reż. Marek Koterski, Polska, 1986, 86 min.
Bohater tego filmu jest jednym z ciekawszych neurotyków znanych z filmów Marka Koterskiego. Akcja toczy się w klaustrofobicznej przestrzeni bloku, jego „ciągów komunikacyjnych”, czyli windy i korytarza oraz ciasnego mieszkania bohatera – a także we wnętrzu jego umysłu. Obraz dezintegracji więzi zarówno publicznych, jak i prywatnych oraz emocjonalności zredukowanej do dwóch podstawowych instynktów – agresji (dominującej) i seksu (realizującego się jedynie w sferze fantazji i lęku przed „wampirem”).
Film otrzymał nagrodę za reżyserię na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni w 1987 roku.

6 maja, Kobieta samotna, reż. Agnieszka Holland, Polska, 1981 (premiera 1987), 92 min.
Tytułowa bohaterka, wrocławska listonoszka (Maria Chwalibóg), nie należy ani do partii, ani do Solidarności, nie ma wsparcia rodziny i przyjaciół. Samotnie wychowuje syna. Przypadkowo poznaje młodego rencistę, utykającego po wypadku w kopalni (Bogusław Linda). Oboje chcieliby jakiejś radykalnej zmiany w życiu. Holland przedstawia wnikliwy – i dotkliwy – obraz ludzi poza centrum wydarzeń historycznych, niemieszczących się w prostych podziałach my-oni, skazanych na ponurą egzystencję. Z powodu wymowy filmu, został on – mimo ocenzurowania – odesłany na „półkę”.
Na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni w 1988 roku Agnieszka Holland otrzymała Nagrodę Specjalną Jury, a wykonawcy głównych ról – nagrody aktorskie.    

13 maja, Mała Wiera (Malenkaja Wiera), reż. Wasilij Piczuł, ZSRR, 1988, 128 min.
Jeden z ciekawszych, bardziej znanych – i bardziej popularnych – filmów czernuchy, nurtu pesymistycznie i demaskatorsko ukazującego społeczeństwo radzieckie doby pierestrojki. Nastoletnia Wiera mieszka w portowym mieście nad Morzem Czarnym. Związek z poznanym na plaży Siergiejem daje jej wytchnienie od konfliktów w domu rodzinnym. Rodzice nie akceptują chłopaka, który prowokuje ich swoją niechęcią do poddania się temu, co „robią wszyscy”.
Film otrzymał między innymi nagrodę FIPRESCI na festiwalu w Wenecji (1988) oraz Europejską Nagrodę Filmową za scenariusz (1989).

20 maja, Inne spojrzenie (Egymasra nezve), reż. Karoly Makk, Węgry, 1982, 102 min.
Wprowadzenie: Bartosz Żurawiecki.
Akcja filmu rozgrywa się podczas „normalizacji” po wydarzeniach 1956 roku na Węgrzech i ukazuje trójkę bohaterów skonfrontowanych z historią – oraz z własnymi uczuciami. Eva zakochuje się w mężatce Livii, która – nie bez lęku -odpowiada z czasem na tę miłość. Liryczne studium ich uczucia skonfrontowane zostaje z brutalnością życia i języka publicznego. Zakazana miłość ściśle wiąże się tutaj z zakazami politycznymi, a przekraczanie granic obyczajowych – z granicami rzeczywistymi. Znakomite role zagrały w filmie polskie aktorki – Grażyna Szapołowska (Livia) i Jadwiga Jankowska-Cieślak (Eva; nagrodzona Nagrodą Jury Festiwalu w Cannes w 1982 roku).

27 maja, 4 miesiące, 3 tygodnie, 2 dni (4 luni, 3 săptămâni şi 2 zile), reż. Cristian Mungiu, Rumunia-Belgia, 2007, 113 min.
Akcja filmu toczy się w Rumunii, pod koniec lat osiemdziesiątych. Główny wątek dotyczy Gabity, która decyduje się na późne usunięcie ciąży, w czym pomaga jej przyjaciółka Otilia. Nielegalne przeprowadzenie aborcji staje się tutaj symbolem życia w społeczeństwie, w którym każdy kto dysponuje jakąś władzą, wykorzystuje ją przeciwko innemu, gdzie więzi są kwestią wymiany handlowej, a uczucia – kontraktu.
Film nagrodzony między innymi Złotą Palmą w Cannes i Europejską Nagrodą Filmową w 2007 roku.

10 czerwca, Grbavica (Esmas Geheimnis – Grbavica), reż. Jasmila Žbanić, Austria-Chorwacja-Niemcy-Bośnia i Hercegowina, 2006, 90 min.
Wprowadzenie: Bożena Umińska-Keff
Jeden z pierwszych filmów zrywających z jugosłowiańskim stylem autobałkanizacji à la Kusturica. Samotna matka wychowuje dwunastoletnią córkę Sarę w sarajewskiej dzielnicy Grbavica. Dziewczyna żyje w przekonaniu, że jej ojciec był bośniackim bohaterem, tymczasem urodziła się w wyniku gwałtu dokonanego przez żołnierza serbskiego.
Film otrzymał Złotego Niedźwiedzia na festiwalu w Berlinie w 2006 roku.
Opracowała dr Iwona Kurz

W czwartki o godz. 16 pokazy filmów Mariny Gržinić i Ainy Šmid w sali multimedialnej, wejście przez wystawę:
Trzy siostry (Tri sestre), wideo, 1992, 28 min., Bilokacja (Bilokacija), wideo, 1990, 12:06 min., Luna 10, wideo i instalacja wideo (Geograficzny efekt motyla geografii, 1994), 10:35 min.

Przegląd w dniach: 31 maja, 1 i 2 czerwca – poniedziałek, wtorek, środa. W ramach programu filmowego towarzyszącego wystawie zapraszamy na tydzień z filmami dokumentalnymi. Pokażemy dokumenty o artystach, których prace znalazły się na wystawie. W programie między innymi reportaże przedstawiające sylwetki członków rodziny Beresiów – Jerzy Bereś – rzeźbiarz oraz Maria Pinińska-Bereś – rzeźbiarka. Będzie też można zobaczyć filmy o artystach z Europy Wschodniej oraz NRD, pokazujące ciekawie warunki społeczne i kulturowe, w jakich tworzyli. Niektóre filmy o bardziej biograficznym charakterze skupiają się głównie na postaci artysty i jego pracy. Inne, pokazując tło polityczne i społeczne, opowiadają szerzej o sytuacji artystów i ich reakcji na zmiany w poszczególnych krajach.

Dokładne informacje na temat projekcji dostępne będą na blogu: www.gendercheck.blogspot.com