O Marii Konopnickiej i Marii Dulębiance

Lena Magnone

Maria Konopnicka i Maria Dulębianka

 

 

Maria Dulębianka urodziła się w 1861 roku, była więc niemal 20 lat młodsza od Konopnickiej. Panie poznały się na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Dulębianka była wówczas u progu świetnie zapowiadającej się kariery malarskiej wystawiała swoje obrazy obok dzieł Matejki, Malczewskiego czy Kossaka, jej płótna kupowało krakowskie Muzeum Narodowe. Pomimo tego spektakularnego debiutu, w latach dziewięćdziesiątych Dulębianka odsunęła własną karierę na dalszy plan, wyjeżdżając wraz z Konopnicką z kraju i towarzysząc jej podczas dwudziestu lat nieustannych podróży. W tym czasie Dulębianka praktycznie nie malowała, jeśli nie liczyć portretów przyjaciółki, rozpoczęła natomiast działalność na niwie feministycznej: agitowała na rzecz dopuszczenia kobiet do kształcenia artystycznego, brała udział w akcji o gimnazja żeńskie we Lwowie, na początku dwudziestego wieku włączyła się w walkę o prawa wyborcze dla kobiet. Kiedy w 1902 roku przyjaciółki wracają do kraju na jubileusz twórczości poetki, to Dulębianka, a nie mąż Jarosław pojawia się u jej boku podczas wszystkich uroczystości. Rok później zamieszkują razem w dworku w Żarnowcu, przekazanym Konopnickiej jako „dar narodowy”. Jedyne zachowane wspólne zdjęcie obu kobiet przedstawia je właśnie na żarnowieckiej werandzie. Pierwsza indywidualna wystawa Dulębianki miała dopiero parę miesięcy po jej śmierci, w roku 1919.

Wśród biografów powszechna jest opinia o poświęceniu przez Dulębiankę talentu na rzecz Konopnickiej. Warto jednak pamiętać o jej pozaartystycznych dokonaniach: w 1908 Dulębianka wydała swoją pracę „Polityczne stanowisko kobiety”, oraz demonstracyjnie kandydowała do sejmu galicyjskiego, w 1909 roku założyła Lwowski Związek Równouprawnienia Kobiet, a w roku 1911 podjęła się redakcji „Głosu kobiet”, dodatku do „Kuriera Lwowskiego”, oraz powołała do życia Wyborczy Komitet Kobiet do Rady Miejskiej we Lwowie. W 1912 stanęła na czele Komitetu Obywatelskiego Pracy Kobiet, który agitował na rzecz przyłączenia się kobiet do idei legionowej.

 

 

[Tekst jest fragmentem pracy doktorskiej „Lustra i symptomy. Próba monografii Marii Konopnickiej”, obronionej na Wydziale Polonistyki UW w 2007 roku. Książka ukaże się

w wydawnictwie „słowo/obraz terytoria” w serii „Portrety Kobiet”]